۱۳۹۱ آذر ۱۳, دوشنبه

جور بدی وصله خورده‌ام.

چند روزی است صدای‌شان را نشنیده‌ام. دلم آشوب است. برمی‌دارم و شمارهٔ مادر را می‌گیرم. نفس نفس می‌زند و می‌گوید خانهٔ مادربزرگ است. با این که از شنیدن صدایم ذوق کرده سریع از خودش می‌گذرد و می‌گوید پول تلفن‌ات زیاد می‌شود بیا با مادربزرگ حرف بزن. دفعه قبل که با هم حرف می‌زدیم، گفت از وقتی که پای مادربزرگ برای سومین بار شکسته است دیگر حتی با واکر هم نمی‌تواند راه برود. روحیه‌اش خیلی ضعیف شده و فقط چمش به دراست تا بچه‌ها و نوه‌ها بیایند و سراغی ازش بگیرند. می‌خواستم بگویم به‌اش بگوید سرش را به کاری گرم کند. بعد دیدم زنی که از چهارده‌سالگی ده تا بچه به دنیا آورده و نه‌تایشان را که زنده مانده‌اند بزرگ کرده، که نوه شش‌ماهه‌ به‌دنیا‌آمدهٔ دختر دانشجویش را که سرِزارفته بزرگ کرده، چه وقت داشته که برای خودش سرگرمی دست و پا کند. هنوز بچه‌ اولش ازدواج نکرده، مادرش مریض می‌شود. بعد از آن هم زندگی‌اش به نگه‌داری از پدر و مادر خودش و پدرشوهر و مادرشوهرش که عمو و زن عمویش هم بوده‌اند گذشته. به قول خودش میت که ترس ندارد. چک و چانه‌ همه‌شان را هم خودش بسته است. زندگی‌اش خلاصه ‌شده در مراقبت از همه. این‌قدر از همه مراقبت کرده که تمام تیزی‌های صورت و بدنش نرم شده‌است. حتی صدایش هم گرد و نرم است. راحت توی گوشم قل می‌خورد و یک راست می‌رود می‌نشیند کنج دلم. استخوان‌هایش هم برای همین است که نرم شده‌اند و راه‌به‌راه خرد می‌شوند. بعد از هفتاد هشتاد سال بعید نیست که تنِ آدم جوری شود که به روحیه‌اش بیاید! می‌گوید: "به امید خدا دکترایت را بیست می‌گیری و برمی‌گردی پیش خودمان. درخت خرمالو امسال خیلی خرمالوهای خوبی نداده. مادرت شاهده. سرما زده همه‌شان را سیاه کرده. ایشالا سال بعد خودت میایی یه دونه از درشت‌هاش رو می‌چینی." اگر زنده بودم هم ترجیع‌بند اکثر جمله‌هایش است. آخرش می‌گوید: "خدا عاقبت پدرت را به خیر کند که راضیه مادرت چند روز یه بار بیاد پیش من." هنوز هم فکر می‌کند که هر کاری که بی‌رضایت شوهرانجام شود، معصیت است. مادربزرگ نهایت انعطاف و نرمی است. آغوشش سدی است که هر موجی را به ساحل می‌نشاند. آغوشش همان است که آن شبی که خانه‌مان موشک خورده بود و خیابان را بسته بودند و فکر می‌کردیم خانه‌مان آوار شده‌است، امن‌ترین پناهگاه دنیا بود. تازگی‌ها تمایل عجیبی دارم که بفهمم دنیا را چه‌طور می‌بیند. که خانم فاطمه‌زهرا چگونه نرمش کرده است. که چه‌طور از بچه‌هایش هیچ نمی‌خواهد جز آن‌که روضه‌های چهارم ماه را در خانه‌اش برگذار کنند. که چه‌طور سر جنگ با هیچ چیز و هیچ کس ندارد.
یاد امروز صبح می‌افتم که ‌مادر یکی از اساتید دانشکده را در آسانسور دیدم. از چین و چروک‌های دست و صورتش به گمانم هم سن و سال مادربزرگ است. گویا اولین استاد زن دانشگاه‌مان بوده و پدرش برای تحصیل او را از ایتالیا به آمریکا فرستاده. همین یک فرزندِ جناب استاد را بیشتر ندارد و همان اوایل از شوهرش که با کار کردنِ او مشکل داشته جدا شده است. شلوار طوسی اتو شده اش را به طور اغراق آمیزی تا نزدیکی‌های دنده‌هایش بالا کشیده و کفش‌های کتانی شیری رنگی به پا دارد. استخوان‌های همه‌جایش بیرون زده است. آب دهانش را که قورت می‌دهد چیز تیزی حدود ده سانت روی گردن چروکش بالا و پایین می‌رود. حتی نگاهش هم تیز است. از بالای عینک قاب مشکی‌اش زیرچشمی زیر و بالایم را برانداز می‌کند. لبخند می‌زنم. لبخند که می‌زند گوشهٔ لبش در یک طرف بالاتر می‌رود. دستش را از فرق سرش به پایین روی موهایش می‌کشد و موها را به هم می‌چسباند و همین طور که دارد از ‌آسانسور بیرون می‌رود کرک‌های روی آستین‌اش را با حرکت سریع دستش دست می‌تکاند . در آسانسور بسته می‌شود.
گوشی توی دستم مانده و اشتباهی دوباره شماره را گرقته‌ام. صدای اپراتور ول نمی‌کند که موجودی‌تان پنج دلار و شصت و سه سنت است و شماره مورد نظرتان را وارد کنید. همین طور که دارم کلنجار می‌روم محترمانه صدایش را ببرم، فکر می‌کنم مادر بزرگ نرم است و مادر جنابِ استاد تیز. من نه تیزم نه نرم. ملغمه‌ای هستم عجیب: منحنی و مضرس. سر معده‌ام می‌سوزد. فقط پنیر موتزارلا داریم و نان سنگک فریز شده. به مادر قول داده‌ام که امشب شام بخورم.

۱۳۹۱ آبان ۱, دوشنبه

مرگ: شماره ندارد.

پرده اول: خانه‌ی کوچه‌ی منیژه، گرم، بوی قورمه سبزی، آفتاب تا وسط اتاق- من: پانزده ساله، بداخلاق و از سر امتحان آمده‌‌‌- تو: صدای خنده‌ات گم است میان خنده‌های ندا و نسترن. من: می‌آیم دعوایتان کنم. تو: می‌خندی و قلقلکم می‌دهی. من: می‌خندم.
پرده دوم:خانه یالتا پِلِيس، سرد، بویِ نم، تاریک و ابری- من: بیست و هشت ساله، بی خبر و از سر امتحان آمده‌-‌- تو: ناگهان برای همیشه رفته‌ای. من: ....

می‌دانی حسرت چه را می‌خورم. آن‌شب که از کنفرانس فیزیکِ همدان آمدم جلوی دوستم خجالت ‌کشیدم که پسر همسایه‌مان از پشت بالکن که مرا دیده ذوق کرده و دویده به استقبالم. اخم کردم که یعنی زودتر برو خانه‌تان. از خودم بدم می‌آید. از خودم متنفرم. 

۱۳۹۱ مهر ۲۴, دوشنبه

راستی گل‌پر چه رنگی است؟

تازگی‌ها حس می‌کنم از من می‌ترسی. از تغییرات شدیدم. از دوست‌هایم. از آن‌هایی که دوست‌شان دارم. همه این‌ها دارند تو را از من می‌گیرند. اصلاً چه می‌دانی که قضیه چیست؟ چه می‌دانی که من چه‌قدر دلم تنگ شده تا برایت بگویم که اشکم از ارتفاع بلند که خود کشی می‌کند وسط راه از ترس سکته می‌زند! روزی یک عالمه اشک مرده روی کاغذهایم می‌ریزد.  چه می‌دانی عدسی که درست می‌کردم، گل‌پر که می‌خواستم بریزم، دیدم نمی‌دانم گل‌پر دوست داری یا نه؟ چه می‌دانی چه عذابی دارد وقتی که نصفه شب است و نمی‌شود زنگ زد و پرسید که گل‌پر برایت چه رنگی است. که برایت گفت: گل‌پر باید یاسی باشد! ارغوانی کمرنگ. همین ندانستن‌ها و نگفتن‌های جزئی است که تو را از من می‌گیرد.عکس‌ها را می‌بینی و فکر می‌کنی پشت هر کدامشان قصه‌ای است که تو حتی جزء کوچکی از آن‌ها هم نیستی. دلت نمی‌آید لایک بزنی. این را از تمام عکس‌هایی که لایک نکرده‌ای می‌شود فهمید. چه می‌دانی که خاکستریِ لنزدوربین، برق چشمانت را روی همه عکس‌هایم انداخته. مهربان‌تر باش و به من بگو گل‌پر برایت چه رنگی است. 

۱۳۹۱ شهریور ۲۶, یکشنبه

هفتِ خبیث

داشتیم هفتِ خبیث بازی می‌کردیم. تازه بازی را یادم داده‌بودند. فکر کردم روابط خیلی‌ها هم به همین سیاق است. یک ‌روزی، یک عالمه کارت را تقسیم کرده‌اند با هم. بعد کم کم خسته شده‌اند. از یکدیگر. از کارت‌های تکراری‌شان. بعد از کلی مباحثه، قرار می‌گذارند که یکی خال را انتخاب کند و دیگری هم مثل او بازی کند. دیگری که خسته‌تر شد اصرار می‌کند که قانون جدیدی بگذارند. سربازی به میدان می‌آورد تا قاعده را عوض کند. بعد هم کارِ لج و لجبازی و انتقام بالا می‌گیرد. راه به راه، قوانین مسخره وضع می‌کنند تا شاید بازی ادامه یابد یا شاید هم زودتر تمام شود. قانونِ هفت هم به گمانم لحظاتِ واپسینِ بازی وضع شده. برای همین است که اسم بازی را گذاشته‌اند هفتِ خبیث. آخرِ بازی‌هاست که اسم‌شان معلوم می‌شود.  
از اول می‌دانستم این بازی‌هایی که همه می‌خواهند زودتر از دست کارت‌هایشان خلاص شوند آخر و عاقبت خوشی ندارند. گفتم من که خودم را می‌شناسم، بیایم و سرخوش بازی کنم. آخرش هم حال بدهم به دوستی که تولدش بود تا زودتر از دیگران ببرد. بیشتر از نصف کارت‌ها دست من بود که بازی تمام شد. 

۱۳۹۱ شهریور ۱۲, یکشنبه

رجعتِ لذتی دیرین

وضعیت جالبی است. به عنوان یک مهندس وقتی مقاله‌ای را می‌خوانم به دنبال این هستم که مدلش کنم، با یک سیستم. ورودی‌ها و خروجی‌هایش را شناسایی کنم. ببینم چه چیز جدیدی در مقایسه با سیستم‌های قبلی دارد؟ تا جایی که امکان داشته‌باشد اطلاعات را فشرده کنم و اضافاتش را بیرون بریزم. اما وقتی مقالات فلسفی را می‌خوانم هر لغت برای خودش یک سیستم است. انگار با سیستمی متشکل از اجزای گسترده روبه‌رو هستم. که یافتن کلمات کلیدی، برخی ساختارهای خاص گرامری و میزان اهمیت هر کدام از آن‌ها برای درک مطلب حیاتی است. این طرز فکر، هنگام خواندن مقاله، برایم جالب و هیجان‌انگیز است. به روحیه پازل‌چینِ من شباهت بیشتری دارد. این که سیستم را با ورودی و خروجی‌اش نشناسم. سیستم را بر اساس قوانین بیان‌شده‌اش از دلِ متن بیرون بکشم. اصلاً نمی‌ دانم امکان پذیر است که سیستمی را با ابزارهایی از جنس خودش شناخت یا نه. به نظرم ورودی و خروجی چیزی مستقل از سیستم هستند ولی شناخت یک سیستم از طریق خودش، مثل نرگسِ پنج ساله‌ای است که می‌نشست در سبد لباس‌ها و دسته‌های سبد را می‌گرفت تا خودش را بلند کند و تاب بدهد. کماکان اما، این جور تلاش‌ها برایم لذت بخش است. حداقل‌اش این است که آدم را قوی ‌می‌کند. 

۱۳۹۱ شهریور ۵, یکشنبه

ارواحِ کچل

داشتم با خودم فکر می‌کردم چه‌قدر مضحک است که عکس‌های لخت پرنس هَری برای خیلی‌ها دیدن دارند. بعد به طرز عجیبی ارتباط بین مشاوره رفتن و لخت شدن برایم روشن شد. فکر کردم شاید دیگرانی هم منتظرند که عکس‌های لخت من را کنار مشاورِ بلوندِ چشم خاکستری ببینند!
از جلسه پیش به بعد به این نتیجه رسیده‌ام که مشاور کسی است که برای مشکلات اسم بلد است. تو برایش توضیح می‌دهی و تازه اگر خیلی حواسش به حرف‌های تو باشد، فکر تولد آخر هفته دخترش نباشد و به قدر کفایت حضور ذهن داشته‌باشد نام مشکلت یادش می‌آید. مشاورها، یا حداقل این یکی‌شان، آدم‌ها را در دسته‌هایی شبیه دسته‌های پنج‌تاییِ ریاضیاتِ دبستان می‌گذارند تا شمارش‌شان از دست‌شان در نرود. یک سوال بی‌ربط می‌پرسند و تو بی‌حوصله جوابی می‌دهی. سریع  تو را افقی روی چهارتای قبلی می‌کشند و اگر به‌شان توجه نکنی مجبورت می‌کنند ــ درحالی که توی نخ دو نفری هستی که دارند توی خیابان جلوی ساحل از هم لب می‌گیرند ــ بگویی "دقیقاً". و بگویند: ویوی اینجا معرکه است مگر نه؟ و تو سرت را به علامت تائيد تکان بدهی، در حالی که داری حساب کنی از جایی که او نشسته منظره مورد نظر قابل روئیت است یا نه؟  
بعضی آدم‌ها کارشان به مشاوره که می‌رسد هر چه دارند روی دایره می‌ریزند و صدای مفتحضی از این دایره بلند می‌شود. من این‌طور نیستم. مشاورم هم از این جور آدم‌ها  ــ یعنی امثال من ــ خوشش نمی‌آید. هی ساعتش را نگاه می‌کند که وقتش بشود و بتواند بگوید: کلاینتِ ـ و نه مریضِ ـ بعدی‌ام منتظر است. ولی هر دفعه که بیرون می‌روم خبری از بعدی نیست.
نگاه‌کردنِ چند ثانیه‌ای بعضی‌ آدم‌ها تاثیرات عمیق‌تری در زندگی‌ام داشته‌اند تا این چند جلسه مشاوره که رفته‌ام. مثل شیمی‌درمانی رقت‌بار است. در حالی که با گوشت و پوستت درک کرده‌ای در حال احتضاری، به آن تن در می‌دهی. به روحت زخم می‌زنی مگر چند صباحی بیشتر زنده بمانی. مشاوره روحت را کچل می‌کند. درست شبیه احمدْ گنجشک. همان که تمام دوران ابتدایی، در کوچه پس‌کوچه‌های راه مدرسه به خانه هراسِ دیدن‌اش را داشتم. 

۱۳۹۱ شهریور ۲, پنجشنبه

کشکِ چند روزْ مانده

خانه تاریک است با این‌که این‌جا و آن‌جا چراغ‌های جداافتاده‌ای روشن هستند. هنوز پاهایم از کوهنوردی آخر هفته کوفته است. حال ندارم بلند شوم و چراغ‌های دیگر را روشن کنم. تابستان تمام نشده، روزها کوتاه شده‌اند. چشمانم هم گول خورده‌اند و مدام پلک‌ها روی هم می‌افتند. یاد حرف امروز دکتر می‌افتم: "شما در خانواده‌تان سابقه ابتلا به سرطان پوست ندارید؟ با این که رنگ خال و مشخص بودن مرزش، نشانه‌های خوبی هستند اما  در مورد خالی که به خودی خود به خونریزی بیافتد احتمال سرطان پوست وجود دارد." یادم می‌افتد که دکترها زودتر از همه باور می‌کنند که می‌شود همین یک لحظه بعد نبود و فکر می‌کنم خوش به حال‌شان. الان دیگرچشمهایم بستهٔ بسته‌اند. یاد کسی می‌افتم که یک‌بار عاشقانه‌ای برای خالِ گونه‌ام سروده بود. از خودم می‌پرسم وقتی سرش خیلی نزدیک به گونه‌ام بود، احتمالش را می‌داد که این خال سرطانی شود؟ اتفاقا دیشب هم خوابش را ‌دیدم. سال‌های زیادی است که همدیگر را ندیده‌ایم و  رنگ و رویش هم در خواب‌هایم و هم در خاطراتم رفته‌است. آن‌وقت‌ها ده سال بزرگتر بودنش یک قرن به نظر می‌رسید. آرام بود و الان که دارم این کتابِ کریپکی* را می‌خوانم نتیجه می‌گیرم که آن موقع‌ها زندگی برایش ضروری غیرِپیشینی بود. فکر می‌کنم اگر تمام این ده سال را فقط و فقط بافتنی بافته‌بودم، چیز نزدیک‌تری به او می‌شدم تا الان که اینجایم. چراغ‌های خانه پرنورتر شده‌اند و از پشت پنجره پرهیب آدم‌هایی که به خانه‌شان می‌روند دیده‌ می‌شود. بلند می‌شوم که بروم بادنجان‌ها را توی فر بگذارم. کشکِ چند روزْ مانده ممکن است خراب شود.

* نام‌گذاری و ضرورت ترجمه کاوه لاجوردی- نشر هرمس