مهندسها و فلاسفه اگر در حرفهشان موفق باشند، تبحر متمایز کنندهای دارند که خود را معقول جلوه دهند. این تبحر ناشی از ماهیت کار و ابزاری است که با آن درگیرند. تمرین کردهاند که صغری-کبری بچینند و چه را به اقتضای چه بزرگتر جلوه دهند و چه را با استدلال چه، نامربوط . گاهی همین زیادی معقول جلوه کردنشان باعث میشود دلت بخواهد بیشترِ وقتت را با دوستانِ نقاش و پزشک و شیمیدان و حتی فیزیکدانت! بگذرانی! چنان حرف زدن روزمره را تبدیل به عرصه زورآزمایی می کنند که بیا و ببین. شخصا برایم نگرانکننده است که درسِ تخصصی که آدم در دانشگاه میخواند، روحیات و باورهایش را به طرز قابل توجهی متاثر کند. منظورم خود دانشی نیست که میآموزد. منظورم شیوه یادگیری آن است. مثلاً بیم آن نیست که آهنگری که پتک بر سندان میکوبد بازوان قدری پیدا کند، اگر آهن خونش به سبب مجاورت زیاد با آهن بالا رود یا میل جنسیاش کم شود بیمناک است!
۱۳۹۲ فروردین ۲۰, سهشنبه
دعوتِ آخر
پتک بر سرم،
بوی
خون ز دامنم،
آهنِ قراضه این تنم.
تو در چهارچوبِ در ظهور میکنی،
نیاز من
به بودنت گمان کنم دلیل تعجیل در ظهور توست!
حرف میزنیم، قدم میزنیم، شام میخوریم، پیاله
میزنیم.
دوباره اثباتِ تجربی برای یک حکم ساده جهان: نمیشود
که بیپرده گفت و شنید.
از قضای روزگار ایندفعه، داد هم نمی توان!
عجیب است از کافری چون من، دل دهد به منجیِ
دیگری.
یحتمل علتش هورمونی است!
بارها ظهور کردهاید و سقفِ آسمان من همان تیرهای
که بود،
چرکی کثیف دمدم غروب که بوی زنگ میدهد آسمانِ بستهٔ
مرا.
همصدا با تمام منجیانِ پیزوری، ناله سر میدهی:
"تو هم که باز پریودی".
پتک بر سرم،
بوی
خون ز دامنم،
آهن قراضه این تنم،
دعوت از تو بارِ آخرم.
۱۳۹۱ آذر ۱۳, دوشنبه
جور بدی وصله خوردهام.
چند روزی است صدایشان را نشنیدهام. دلم آشوب
است. برمیدارم و شمارهٔ مادر را میگیرم. نفس نفس میزند و میگوید خانهٔ
مادربزرگ است. با این که از شنیدن صدایم ذوق کرده سریع از خودش میگذرد و میگوید
پول تلفنات زیاد میشود بیا با مادربزرگ حرف بزن. دفعه قبل که با هم حرف میزدیم،
گفت از وقتی که پای مادربزرگ برای سومین بار شکسته است دیگر حتی با واکر هم نمیتواند
راه برود. روحیهاش خیلی ضعیف شده و فقط چمش به دراست تا بچهها و نوهها بیایند و
سراغی ازش بگیرند. میخواستم بگویم بهاش بگوید سرش را به کاری گرم کند. بعد دیدم
زنی که از چهاردهسالگی ده تا بچه به دنیا آورده و نهتایشان را که زنده ماندهاند
بزرگ کرده، که نوه ششماهه بهدنیاآمدهٔ دختر دانشجویش را که سرِزارفته بزرگ
کرده، چه وقت داشته که برای خودش سرگرمی دست و پا کند. هنوز بچه اولش ازدواج
نکرده، مادرش مریض میشود. بعد از آن هم زندگیاش به نگهداری از پدر و مادر خودش
و پدرشوهر و مادرشوهرش که عمو و زن عمویش هم بودهاند گذشته. به قول خودش میت که
ترس ندارد. چک و چانه همهشان را هم خودش بسته است. زندگیاش خلاصه شده در
مراقبت از همه. اینقدر از همه مراقبت کرده که تمام تیزیهای صورت و بدنش نرم شدهاست.
حتی صدایش هم گرد و نرم است. راحت توی گوشم قل میخورد و یک راست میرود مینشیند
کنج دلم. استخوانهایش هم برای همین است که نرم شدهاند و راهبهراه خرد میشوند.
بعد از هفتاد هشتاد سال بعید نیست که تنِ آدم جوری شود که به روحیهاش بیاید! میگوید:
"به امید خدا دکترایت را بیست میگیری و برمیگردی پیش خودمان. درخت خرمالو
امسال خیلی خرمالوهای خوبی نداده. مادرت شاهده. سرما زده همهشان را سیاه کرده.
ایشالا سال بعد خودت میایی یه دونه از درشتهاش رو میچینی." اگر زنده بودم
هم ترجیعبند اکثر جملههایش است. آخرش میگوید: "خدا عاقبت پدرت را به خیر
کند که راضیه مادرت چند روز یه بار بیاد پیش من." هنوز هم فکر میکند که هر
کاری که بیرضایت شوهرانجام شود، معصیت است. مادربزرگ نهایت انعطاف و نرمی است.
آغوشش سدی است که هر موجی را به ساحل مینشاند. آغوشش همان است که آن شبی که خانهمان
موشک خورده بود و خیابان را بسته بودند و فکر میکردیم خانهمان آوار شدهاست، امنترین
پناهگاه دنیا بود. تازگیها تمایل عجیبی دارم که بفهمم دنیا را چهطور میبیند. که
خانم فاطمهزهرا چگونه نرمش کرده است. که چهطور از بچههایش هیچ نمیخواهد جز آنکه
روضههای چهارم ماه را در خانهاش برگذار کنند. که چهطور سر جنگ با هیچ چیز و هیچ
کس ندارد.
یاد امروز صبح میافتم که مادر یکی از اساتید
دانشکده را در آسانسور دیدم. از چین و چروکهای دست و صورتش به گمانم هم سن و سال
مادربزرگ است. گویا اولین استاد زن دانشگاهمان بوده و پدرش برای تحصیل او را از
ایتالیا به آمریکا فرستاده. همین یک فرزندِ جناب استاد را بیشتر ندارد و همان
اوایل از شوهرش که با کار کردنِ او مشکل داشته جدا شده است. شلوار طوسی اتو شده اش
را به طور اغراق آمیزی تا نزدیکیهای دندههایش بالا کشیده و کفشهای کتانی شیری
رنگی به پا دارد. استخوانهای همهجایش بیرون زده است. آب دهانش را که قورت میدهد
چیز تیزی حدود ده سانت روی گردن چروکش بالا و پایین میرود. حتی نگاهش هم تیز است.
از بالای عینک قاب مشکیاش زیرچشمی زیر و بالایم را برانداز میکند. لبخند میزنم.
لبخند که میزند گوشهٔ لبش در یک طرف بالاتر میرود. دستش را از فرق سرش به پایین
روی موهایش میکشد و موها را به هم میچسباند و همین طور که دارد از آسانسور
بیرون میرود کرکهای روی آستیناش را با حرکت سریع دستش دست میتکاند . در آسانسور
بسته میشود.
گوشی توی دستم مانده و اشتباهی دوباره شماره را
گرقتهام. صدای اپراتور ول نمیکند که موجودیتان پنج دلار و شصت و سه سنت است و
شماره مورد نظرتان را وارد کنید. همین طور که دارم کلنجار میروم محترمانه صدایش
را ببرم، فکر میکنم مادر بزرگ نرم است و مادر جنابِ استاد تیز. من نه تیزم نه
نرم. ملغمهای هستم عجیب: منحنی و مضرس. سر معدهام میسوزد. فقط
پنیر موتزارلا داریم و نان سنگک فریز شده. به مادر قول دادهام که امشب شام بخورم.
۱۳۹۱ آبان ۱, دوشنبه
مرگ: شماره ندارد.
پرده اول: خانهی کوچهی منیژه، گرم، بوی قورمه
سبزی، آفتاب تا وسط اتاق- من: پانزده ساله، بداخلاق و از سر امتحان آمده-
تو: صدای خندهات گم است میان خندههای ندا و نسترن. من: میآیم دعوایتان کنم. تو:
میخندی و قلقلکم میدهی. من: میخندم.
پرده دوم:خانه یالتا پِلِيس، سرد، بویِ نم،
تاریک و ابری- من: بیست و هشت ساله، بی خبر و از سر امتحان آمده-- تو: ناگهان برای
همیشه رفتهای. من: ....
میدانی حسرت چه را میخورم. آنشب که از کنفرانس فیزیکِ همدان آمدم جلوی دوستم خجالت کشیدم که پسر همسایهمان از پشت بالکن که مرا دیده ذوق کرده و دویده به استقبالم. اخم کردم که یعنی زودتر برو خانهتان. از خودم بدم میآید. از خودم متنفرم.
۱۳۹۱ مهر ۲۴, دوشنبه
راستی گلپر چه رنگی است؟
تازگیها حس میکنم از من میترسی. از تغییرات شدیدم. از دوستهایم. از آنهایی که دوستشان دارم. همه اینها دارند تو را از من میگیرند. اصلاً چه میدانی که قضیه چیست؟ چه میدانی که من چهقدر دلم تنگ شده تا برایت بگویم که اشکم از ارتفاع بلند که خود کشی میکند وسط راه از ترس سکته میزند! روزی یک عالمه اشک مرده روی کاغذهایم میریزد. چه میدانی عدسی که درست میکردم، گلپر که میخواستم بریزم، دیدم نمیدانم گلپر دوست داری یا نه؟ چه میدانی چه عذابی دارد وقتی که نصفه شب است و نمیشود زنگ زد و پرسید که گلپر برایت چه رنگی است. که برایت گفت: گلپر باید یاسی باشد! ارغوانی کمرنگ. همین ندانستنها و نگفتنهای جزئی است که تو را از من میگیرد.عکسها را میبینی و فکر میکنی پشت هر کدامشان قصهای است که تو حتی جزء کوچکی از آنها هم نیستی. دلت نمیآید لایک بزنی. این را از تمام عکسهایی که لایک نکردهای میشود فهمید. چه میدانی که
خاکستریِ لنزدوربین، برق چشمانت را روی همه عکسهایم انداخته. مهربانتر باش و به
من بگو گلپر برایت چه رنگی
است.
۱۳۹۱ شهریور ۲۶, یکشنبه
هفتِ خبیث
داشتیم هفتِ خبیث بازی میکردیم. تازه بازی را
یادم دادهبودند. فکر کردم روابط خیلیها هم به همین سیاق است. یک روزی، یک عالمه
کارت را تقسیم کردهاند با هم. بعد کم کم خسته شدهاند. از یکدیگر. از کارتهای
تکراریشان. بعد از کلی مباحثه، قرار میگذارند که یکی خال را انتخاب کند و دیگری هم مثل او بازی کند. دیگری که خستهتر شد اصرار میکند که قانون جدیدی بگذارند. سربازی
به میدان میآورد تا قاعده را عوض کند. بعد هم کارِ لج و لجبازی و انتقام بالا میگیرد. راه به راه، قوانین مسخره وضع میکنند تا شاید بازی ادامه یابد یا شاید
هم زودتر تمام شود. قانونِ هفت هم به گمانم لحظاتِ واپسینِ بازی وضع شده. برای
همین است که اسم بازی را گذاشتهاند هفتِ خبیث. آخرِ بازیهاست که اسمشان معلوم
میشود.
از اول میدانستم این بازیهایی که همه میخواهند
زودتر از دست کارتهایشان خلاص شوند آخر و عاقبت خوشی ندارند. گفتم من که خودم را
میشناسم، بیایم و سرخوش بازی کنم. آخرش هم حال بدهم به دوستی که تولدش بود تا زودتر از دیگران
ببرد. بیشتر از نصف کارتها دست من بود که بازی تمام شد.
۱۳۹۱ شهریور ۱۲, یکشنبه
رجعتِ لذتی دیرین
وضعیت جالبی است. به عنوان یک مهندس وقتی مقالهای
را میخوانم به دنبال این هستم که مدلش کنم، با یک سیستم. ورودیها و خروجیهایش
را شناسایی کنم. ببینم چه چیز جدیدی در مقایسه با سیستمهای قبلی دارد؟ تا جایی که
امکان داشتهباشد اطلاعات را فشرده کنم و اضافاتش را بیرون بریزم. اما وقتی مقالات
فلسفی را میخوانم هر لغت برای خودش یک سیستم است. انگار با سیستمی متشکل از اجزای
گسترده روبهرو هستم. که یافتن کلمات کلیدی، برخی ساختارهای خاص گرامری و میزان
اهمیت هر کدام از آنها برای درک مطلب حیاتی است. این طرز فکر، هنگام خواندن مقاله،
برایم جالب و هیجانانگیز است. به روحیه پازلچینِ من شباهت بیشتری دارد. این که
سیستم را با ورودی و خروجیاش نشناسم. سیستم را بر اساس قوانین بیانشدهاش از دلِ
متن بیرون بکشم. اصلاً نمی دانم امکان پذیر است که سیستمی را با ابزارهایی از جنس
خودش شناخت یا نه. به نظرم ورودی و خروجی چیزی مستقل از سیستم هستند ولی شناخت یک
سیستم از طریق خودش، مثل نرگسِ پنج سالهای است که مینشست در سبد لباسها و دستههای
سبد را میگرفت تا خودش را بلند کند و تاب بدهد. کماکان اما، این جور تلاشها برایم لذت بخش
است. حداقلاش این است که آدم را قوی میکند.
اشتراک در:
پستها (Atom)