۱۳۹۳ مهر ۱۲, شنبه

این طور نیست که تو فکر می کنی..

دیگر تحمل این سکوت های ناگهانی اش را ندارم. مثل بهمن با یک برخورد ساده، یک حرف کوچک، دیدن یک تصویر یا چه می دانم اندازه نادرست کاهوی سالاد که خرد کرده ام، روی سرم هوار می شود. گیج شده ام. ظرفیتش برای نوشیدن الکل، ساعت های خواب و بیداری اش، حتی زیبایی صورتش به طرز باور نکردنی تغییر می کند. اوایل آشناییمان همین همیشه یکسان نبودنش بر جذابیتش می افزود. حالت مرموزی داشت که تو را وامی داشت رمز تغییراتش را کشف کنی، ولی هر بار که سر نخی را به دست می آوردی مثل ماهی از زیر دستانت لیز می خورد. به چشمهایش که نگاه می کردی هزار نفر، اصلا یک لشکر آدم می دیدی. دوست داشتی ساعت ها بنشیند و از آنچه در گذشته اتفاق افتاده حرف بزند.

می گفت اسم مادربزرگش شازده است. شازده خانوم. به شوخی می گفتم اسم تو باید شازده باشد. بعد از مرگ پدربزرگش، شازده خانم دوباره ازدواج می کند. شوهر دوم، به او و بچه چند ماهه اش قرص خواب می دهد و بعد شیر گاز را باز می کند که همگی با هم بمیرند. نازی هیچ وقت نفهمیده چرا. ولی شنیده که شوهر شازده خانوم از آن رده دارها بوده و حکم قتل خیلی ها را داده. شاید دیگر تحمل خودش را نداشته. ولی نازی هنوز هم نمی داند که چرا می خواسته همگی با هم بمیرند. به هر روی، شازده خانوم و مه دخت دخترش، به طرز معجزه آسایی نجات پیدا می کنند. شازده خانوم پرستار بوده. نازی تعریف می کرد بچه که بوده می رفته سراغ کمد شازده خانوم. روپوش سفیدش را تنش می کرده، کفش های سورمه ای پاشنه بلند را هم می پوشیده و بعد در راهرو قدم می زده و خطاب به تخت خیالی بیمارمی گفته: ایشون خیلی چاق شده اند و شدیدا حامله اند. سریع ببریدشون به اتاق زایمان.

شازده خانوم چاق شده و چشمانش بسیار ضعیف. عینک ته استکانی می زند. نازی باورش نمی شده که این روپوش سفید کمر باریک روزی تن شازده خانوم می شده. نازی مادربزرگش را شازده خانوم صدا می زد. می گفت همه به او شازده می گویند. می گفت خیلی خنده دار است. هیچ چیزش به شاهزاده ها نمی رود. شاید قبلا شبیه شاهزاده خانم ها بوده اما الان فقط صندلی اش که خیلی بزرگ است و نصف اتاق را گرفته شبیه تخت شاهزاده ها ست. ولی آن هم بوی نفتالین می دهد. این طور که نازی می گفت، شازده خانوم توی قلبش برای هیچ کس جایی ندارد گویا گاز همه جای قلبش را پر کرده است. درست است که گاز او را خفه نکرده، ولی قلبش را پر کرده. شاید برای همین است که این قدر باد کرده، بدنش مثل بادکنک از گاز پر شده.

نازی، گاهی روزها فقط از خواب بیدار می شود که آن روز بگذرد و شب برسد و دوباره بخوابد. به حالت جنینی چمباتمه می زند و سعی می کند کوچکترین تماسی با بدن من نداشته باشد. ناگهان باد می کند. مثل همان وقت ها که مه دخت را حامله بود. تا مسواک بزنم خودش را به خواب می زد. می شود مثل اتاق خالی که بوی نا و نفتالین می دهد. که آدم بی هیچ دلیلی می ترسد که واردش شود. هاله ای دورش را می گیرد که آدم ترجیح می دهد وانمود کند باور کرده که نازی خوابیده. وقتی می خواهد سر کار برود انگار که دارم زندانی را بعد از مرخصی اش راهی سلولش می کنم. آن قدر نگاهش مظلوم می شود که دلم برایش می سوزد. نازی هم پرستار است. هر بار که از سرکار می آید از ستوانی حرف می زند که آنجاست. ستوان گویا مدتی انگلیس زندگی کرده، زن اولش کانادایی بوده. یک مدتی با هم در انگلیس زندگی کرده بودند و بعد زنش خسته می شود و بر می گردد کانادا. ستوان هم دلش نمی خواسته پدر و مادرش را در ایران ول کند. برمی گردد ایران. حالا ستوان نود و هفت سالش است و مرگ همه آن هایی را که دوستشان داشته دیده. نازی همیشه میگوید که تکه کلامش اینه: سن زیاد شکنجه است. هیچ وقت نخواه که زیاد عمر کنی و بعد نیشخندش را همراه سرفه ای تحویل می دهد.

امروز رفته بودم سر مدارک قدیمی. دیدم اسم نازی، شازده است. به من دروغ گفته بود. اسم بچه اش هم مه دخت است. مه دخت دختر من نیست. اجاق گاز خانه ما برقی است. شاید هم نه. شاید هم دارم اشتباه می کنم. دوباره باید مرور کنم. نازی دوباره روی تخت چمباتمه زده. صدایش در نمی آید. نازی عروسک هایش را در همان کمدی قایم می کند که شازده خانوم کیف مشکی چرمی دوران پرستاری و کفش و روپوشش را آن جا نگه می دارد. نازی چشم هایش نمی بیند. عینک ته استکانی زده و از بس که توی وان مانده تمام شکمش پر از آب شده. فشارش که می دهی صدای فس آب از سوت توی شکمش بیرون می آید. دیشب شکم نازی هم صدای سوت سوتک می داد. همیشه وقتی شروع به لرزیدن می کند صدای سوت از شکمش می آید. نمی دانم چرا چند روز پیش می گفت با ستوان سر مرگ با کمک پزشک برای بیمارانی که درد شدیدی دارند و درمانی برای دردشان نیست بحث کرده بودند. نازی معتقد بود که آدم نمی تواند با دست خودش، یا با کمک کس دیگری خودش را بکشد. همه چیز تغییر می کند. همیشه احتمالش هست که چیزها بهتر شوند. ستوان ولی اعتقاد داشت که نازی هیچ وقت مرگ همه عزیزانش را ندیده است.

نازی نمی داند درد چیست. نازی درد می کشد ولی خودش نمی داند. سکوت نازی مرا می کشد. آتش به جانم می زند. دوست دارم شکمش را فشار دهم تا صدای فس آب بدهد. هر صدایی خوب است. نازی چاق شده. دیگر لباس هایش به تنش نمی رود. دیروز به زور خواستم زیپ دامنش را بکشم بالا. دستم زخم شد. شازده خانوم برایش قرص خواب آورده. شازده خانوم از چیزهای قدیمی می ترسد. هر چیز که قبل از آن حادثه بوده، برایش ترسناک است. نازی می گفت تازه بوی نفتالین را یادش آمده. شب ها از بوی نفتالین خوابش نمی برد. می گوید کم کم دارد از بوی نفتالین خفه می شود. من می دانم که قلبش پر است از بوی گاز. حالا کمی بوی نفتالین که می آید دیگر جا برای نفس نمی ماند.

صندلی من هم بوی نفتالین گرفته. شاید این بوی عجیب از آشپزخانه می آید. نازی یادش رفته که شیر گاز را ببندد. نازی همیشه تحمل این همه زیبایی بهار را نداشت. بوی گل ها، مخصوصا گل یاسی که در حیاط خانه شازده خانوم می پیچید حالش را به هم می زد. او را یاد پدرش و آن روزی که شیر گاز را باز گذاشته بود می انداخت. چرا یادم نمی آید که امروز صبح قرص هایم را خوردم یا نه. اسم این پرستار نازی بود، شازده یا مه دخت؟ فرقی نمی کند. مهم این است که خودش است. این پرستار بداخلاق را می گویم. نمی دانم از کجا توهم برش داشته که من ستوان هستم. هی ستوان ستوان می کند. گوشم سوت می کشد. امروز باید با سر این کلید به تنش بزنم تا گازش خالی شود. چند روز بوی گازش می پیچد ولی دیگر از دستش راحت می شوم. دیگر وسایلش را توی کمدم نمی گذارد. 

۱۳۹۲ آذر ۲۱, پنجشنبه

عشق مردن

مانیتورْ خاک گرفته. جابه‌جا لکه‌های بی‌شکل و بدقواره دیده می‌‌شود. آفتاب از پنجره رویِ صفحه افتاده. لکه‌ها می‌شوند کسره و فتحهٔ‌ نا‌به‌جا. معنی جمله‌ها به هم می‌ریزد. دیگر نمی‌توانم بفهمم که "عشقْ نمی‌توان مُردن*" یا "عشقِ نمی‌توانِ مُردن". تصویر تو هم خاک گرفته. بازدیدن‌اش برایم معنا ندارد. شاید یک زمانی می‌شد باور داشت به چیزهایی  از این باب که: "با عشق نمی‌توان مردن". ولی مهربانم، مردن ناگزیر ماست نه عشق. صفحه‌ها خاک می‌گیرند و معنا از دست می‌رود. کلمات که روزگاری دل‌فریب بوده‌اند، با قدری خاک، خار می‌شوند و می‌روند در چشم. گویا باید کر ولال شد تا به زبان اشاره‌ها ایمان آورد. 

* ترجمه شعری از هرمان هسه
پس نوشت: گویا به زبان اشاره ها هم نمی توان ایمان داشت. باور ندارید بروید ببینید درمراسم بزرگداشت ماندلا زبان اشاره ها چه می گوید!

۱۳۹۲ خرداد ۱۶, پنجشنبه

امروز: ساعت 4:36 بعد از ظهر

لازم نیست ساعت خاصی از روز باشد. یا زیاد خوشحال باشی یا ناراحت. مثل بلند شدن از سرِ میز، وقتی بشقابت خالی شده‌، ناگزیر اتفاق می‌افتد. همین‌که چشم‌هایت بی‌هدف دارند توی اتاق چرخ می‌زنند، می‌بینی دیگر نمی‌توانی خیال‌بافی کنی. بهتر است بگویم که نمی‌توانی خودت را سوار بر اسبِ مراد ببینی. اصلاً از این‌که روزی با چنین چیزهایی به هیجان می‌آمده‌ای احساسِ کوچکی می‌کنی.  حتی آرزویِ آرزو داشتن را هم نداری. خیلی معمولی بلند می‌شوی و می‌روی زیر کتری را روشن کنی. طعمِ چای دیگر اصلاً مهم نیست. چای می‌نوشی و چیزهایی را که در یخچال تمام شده‌اند و باید بخری مرور می‌کنی و به جلسه فردا فکر می‌کنی.

۱۳۹۲ فروردین ۲۰, سه‌شنبه

امروز: بزد زخم‌هایی به پتک گران

مهندس‌ها و فلاسفه اگر در حرفه‌شان موفق باشند، تبحر متمایز کننده‌ای دارند که خود را معقول جلوه دهند. این تبحر ناشی از ماهیت کار و ابزاری است که با آن درگیرند. تمرین کرده‌اند که صغری-کبری بچینند و چه را به اقتضای چه بزرگ‌تر جلوه دهند و چه را با استدلال چه، نامربوط . گاهی همین زیادی معقول جلوه کردن‌شان باعث می‌شود دلت بخواهد بیشترِ وقتت را با دوستانِ نقاش و پزشک و شیمی‌دان و حتی فیزیک‌دانت!‌ بگذرانی! چنان حرف زدن روزمره را تبدیل به عرصه زورآزمایی می کنند که بیا و ببین. شخصا برایم نگران‌کننده است که درسِ تخصصی که آدم در دانشگاه می‌خواند، روحیات و باورهایش را به طرز قابل توجهی متاثر کند. منظورم خود دانشی نیست که می‌آموزد. منظورم شیوه یادگیری آن است. مثلاً بیم آن نیست که آهنگری که پتک بر سندان می‌کوبد بازوان قدری پیدا کند، اگر آهن خونش به سبب مجاورت زیاد با آهن بالا رود یا میل جنسی‌اش کم شود بیم‌ناک است!   

دعوتِ آخر

پتک بر سرم،
        بوی خون ز دامنم،
                      آهنِ قراضه این تنم.
تو در چهارچوبِ در ظهور می‌کنی،
 نیاز من به بودنت گمان کنم دلیل تعجیل در ظهور توست!
حرف می‌زنیم، قدم می‌زنیم، شام می‌خوریم، پیاله می‌زنیم.
دوباره اثباتِ تجربی برای یک حکم ساده جهان: نمی‌شود که بی‌پرده گفت و شنید.
از قضای روزگار این‌‌دفعه، داد هم نمی توان!
عجیب است از کافری چون من، دل دهد به منجیِ دیگری.
یحتمل علتش هورمونی است!   
بارها ظهور کرده‌اید و سقفِ آسمان من همان تیر‌ه‌ای که بود،
چرکی کثیف دمدم غروب که بوی زنگ می‌دهد آسمانِ بستهٔ مرا.
هم‌صدا با تمام منجیانِ پیزوری، ناله سر می‌دهی:
"تو هم که باز پریودی".
پتک بر سرم،
       بوی خون ز دامنم،  
                   آهن قراضه این تنم،‌
                              دعوت از تو بارِ آخرم.

۱۳۹۱ آذر ۱۳, دوشنبه

جور بدی وصله خورده‌ام.

چند روزی است صدای‌شان را نشنیده‌ام. دلم آشوب است. برمی‌دارم و شمارهٔ مادر را می‌گیرم. نفس نفس می‌زند و می‌گوید خانهٔ مادربزرگ است. با این که از شنیدن صدایم ذوق کرده سریع از خودش می‌گذرد و می‌گوید پول تلفن‌ات زیاد می‌شود بیا با مادربزرگ حرف بزن. دفعه قبل که با هم حرف می‌زدیم، گفت از وقتی که پای مادربزرگ برای سومین بار شکسته است دیگر حتی با واکر هم نمی‌تواند راه برود. روحیه‌اش خیلی ضعیف شده و فقط چمش به دراست تا بچه‌ها و نوه‌ها بیایند و سراغی ازش بگیرند. می‌خواستم بگویم به‌اش بگوید سرش را به کاری گرم کند. بعد دیدم زنی که از چهارده‌سالگی ده تا بچه به دنیا آورده و نه‌تایشان را که زنده مانده‌اند بزرگ کرده، که نوه شش‌ماهه‌ به‌دنیا‌آمدهٔ دختر دانشجویش را که سرِزارفته بزرگ کرده، چه وقت داشته که برای خودش سرگرمی دست و پا کند. هنوز بچه‌ اولش ازدواج نکرده، مادرش مریض می‌شود. بعد از آن هم زندگی‌اش به نگه‌داری از پدر و مادر خودش و پدرشوهر و مادرشوهرش که عمو و زن عمویش هم بوده‌اند گذشته. به قول خودش میت که ترس ندارد. چک و چانه‌ همه‌شان را هم خودش بسته است. زندگی‌اش خلاصه ‌شده در مراقبت از همه. این‌قدر از همه مراقبت کرده که تمام تیزی‌های صورت و بدنش نرم شده‌است. حتی صدایش هم گرد و نرم است. راحت توی گوشم قل می‌خورد و یک راست می‌رود می‌نشیند کنج دلم. استخوان‌هایش هم برای همین است که نرم شده‌اند و راه‌به‌راه خرد می‌شوند. بعد از هفتاد هشتاد سال بعید نیست که تنِ آدم جوری شود که به روحیه‌اش بیاید! می‌گوید: "به امید خدا دکترایت را بیست می‌گیری و برمی‌گردی پیش خودمان. درخت خرمالو امسال خیلی خرمالوهای خوبی نداده. مادرت شاهده. سرما زده همه‌شان را سیاه کرده. ایشالا سال بعد خودت میایی یه دونه از درشت‌هاش رو می‌چینی." اگر زنده بودم هم ترجیع‌بند اکثر جمله‌هایش است. آخرش می‌گوید: "خدا عاقبت پدرت را به خیر کند که راضیه مادرت چند روز یه بار بیاد پیش من." هنوز هم فکر می‌کند که هر کاری که بی‌رضایت شوهرانجام شود، معصیت است. مادربزرگ نهایت انعطاف و نرمی است. آغوشش سدی است که هر موجی را به ساحل می‌نشاند. آغوشش همان است که آن شبی که خانه‌مان موشک خورده بود و خیابان را بسته بودند و فکر می‌کردیم خانه‌مان آوار شده‌است، امن‌ترین پناهگاه دنیا بود. تازگی‌ها تمایل عجیبی دارم که بفهمم دنیا را چه‌طور می‌بیند. که خانم فاطمه‌زهرا چگونه نرمش کرده است. که چه‌طور از بچه‌هایش هیچ نمی‌خواهد جز آن‌که روضه‌های چهارم ماه را در خانه‌اش برگذار کنند. که چه‌طور سر جنگ با هیچ چیز و هیچ کس ندارد.
یاد امروز صبح می‌افتم که ‌مادر یکی از اساتید دانشکده را در آسانسور دیدم. از چین و چروک‌های دست و صورتش به گمانم هم سن و سال مادربزرگ است. گویا اولین استاد زن دانشگاه‌مان بوده و پدرش برای تحصیل او را از ایتالیا به آمریکا فرستاده. همین یک فرزندِ جناب استاد را بیشتر ندارد و همان اوایل از شوهرش که با کار کردنِ او مشکل داشته جدا شده است. شلوار طوسی اتو شده اش را به طور اغراق آمیزی تا نزدیکی‌های دنده‌هایش بالا کشیده و کفش‌های کتانی شیری رنگی به پا دارد. استخوان‌های همه‌جایش بیرون زده است. آب دهانش را که قورت می‌دهد چیز تیزی حدود ده سانت روی گردن چروکش بالا و پایین می‌رود. حتی نگاهش هم تیز است. از بالای عینک قاب مشکی‌اش زیرچشمی زیر و بالایم را برانداز می‌کند. لبخند می‌زنم. لبخند که می‌زند گوشهٔ لبش در یک طرف بالاتر می‌رود. دستش را از فرق سرش به پایین روی موهایش می‌کشد و موها را به هم می‌چسباند و همین طور که دارد از ‌آسانسور بیرون می‌رود کرک‌های روی آستین‌اش را با حرکت سریع دستش دست می‌تکاند . در آسانسور بسته می‌شود.
گوشی توی دستم مانده و اشتباهی دوباره شماره را گرقته‌ام. صدای اپراتور ول نمی‌کند که موجودی‌تان پنج دلار و شصت و سه سنت است و شماره مورد نظرتان را وارد کنید. همین طور که دارم کلنجار می‌روم محترمانه صدایش را ببرم، فکر می‌کنم مادر بزرگ نرم است و مادر جنابِ استاد تیز. من نه تیزم نه نرم. ملغمه‌ای هستم عجیب: منحنی و مضرس. سر معده‌ام می‌سوزد. فقط پنیر موتزارلا داریم و نان سنگک فریز شده. به مادر قول داده‌ام که امشب شام بخورم.

۱۳۹۱ آبان ۱, دوشنبه

مرگ: شماره ندارد.

پرده اول: خانه‌ی کوچه‌ی منیژه، گرم، بوی قورمه سبزی، آفتاب تا وسط اتاق- من: پانزده ساله، بداخلاق و از سر امتحان آمده‌‌‌- تو: صدای خنده‌ات گم است میان خنده‌های ندا و نسترن. من: می‌آیم دعوایتان کنم. تو: می‌خندی و قلقلکم می‌دهی. من: می‌خندم.
پرده دوم:خانه یالتا پِلِيس، سرد، بویِ نم، تاریک و ابری- من: بیست و هشت ساله، بی خبر و از سر امتحان آمده‌-‌- تو: ناگهان برای همیشه رفته‌ای. من: ....

می‌دانی حسرت چه را می‌خورم. آن‌شب که از کنفرانس فیزیکِ همدان آمدم جلوی دوستم خجالت ‌کشیدم که پسر همسایه‌مان از پشت بالکن که مرا دیده ذوق کرده و دویده به استقبالم. اخم کردم که یعنی زودتر برو خانه‌تان. از خودم بدم می‌آید. از خودم متنفرم.